تامین شیرآلات پالایشگاهی بخشی حساس از زنجیره خرید تجهیزات مورد نیاز واحدهای فرآیندی است. شیرآلات در مسیرهای انتقال نفت، گاز، بخار، آب، مواد شیمیایی و سایر سیالات مورد استفاده قرار می گیرند و انتخاب آنها باید بر اساس فشار، دما، نوع سیال، سایز خط، متریال و شرایط واقعی سرویس انجام شود.
در پروژه های پالایشگاهی، انتخاب شیر صرفا بر اساس نوع یا قیمت آن انجام نمی شود. مشخصات فنی، استاندارد ساخت، کلاس فشاری، متریال، نوع اتصال، الزامات تست و مدارک مورد نیاز پروژه باید پیش از خرید بررسی شوند. به همین دلیل تامین کننده شیرآلات پالایشگاهی باید بتواند بین نیاز مهندسی پروژه و مشخصات کالای قابل تامین تطبیق ایجاد کند.
کاررس در حوزه تامین تجهیزات و اقلام مورد نیاز پروژه های صنعتی، نفت، گاز و انرژی فعالیت دارد و تامین تجهیزات را در کنار طراحی، ساخت و اجرای پروژه دنبال می کند. در بخش شیرآلات پالایشگاهی، تامین می تواند بر اساس مشخصات فنی پروژه، نوع سیال، فشار و دمای کاری، جنس بدنه و متریال قطعات داخلی، کلاس فشاری، نوع اتصال و استانداردهای مورد نیاز انجام شود. بررسی اسناد فنی، تطبیق مشخصات شیرآلات با مدارک پروژه و هماهنگی فرآیند تامین با نیازهای اجرایی، بخش مهمی از این فرآیند است. سابقه فعالیت کاررس از سال ۱۳۶۴ و حضور در پروژه های حوزه نفت، گاز، انرژی و صنایع معدنی، پشتوانه این فعالیت در پروژه های صنعتی محسوب می شود.
نوع شیر مورد استفاده به عملکرد آن در خط و شرایط سرویس بستگی دارد. از رایج ترین گروه های مورد استفاده می توان به موارد زیر اشاره کرد:
Gate Valve
Globe Valve
Ball Valve
Butterfly Valve
Check Valve
Plug Valve
Needle Valve
Control Valve
Safety Valve
Pressure Relief Valve
هر کدام از این شیرها برای شرایط مشخصی طراحی شده اند و نمی توان آنها را صرفا بر اساس شباهت ظاهری یا نام جایگزین یکدیگر کرد.
یکی از مهم ترین مراحل خرید، مشخص کردن شرایطی است که شیر در آن کار خواهد کرد.
نوع سیال، فشار کاری، فشار طراحی، دمای کاری، دمای طراحی، خورندگی، وجود ذرات جامد و احتمال وجود ترکیباتی مانند H2S می تواند روی انتخاب شیر و متریال آن اثر بگذارد.
برای مثال، شیری که برای یک سرویس معمولی انتخاب شده است لزوما برای سرویس ترش مناسب نیست. در چنین شرایطی الزامات مربوط به متریال و کنترل سختی و سایر الزامات پروژه باید بررسی شوند.
بنابراین هنگام استعلام بهتر است اطلاعات واقعی سرویس در اختیار تامین کننده قرار گیرد و انتخاب صرفا بر اساس نام تجهیز انجام نشود.
برای دریافت پیشنهاد فنی دقیق، اطلاعات زیر اهمیت زیادی دارند:
| مشخصه | اهمیت در انتخاب |
|---|---|
| نوع شیر | تعیین مکانیزم و کاربرد |
| سایز | تطبیق با خط لوله |
| Pressure Class | تعیین محدوده فشار قابل تحمل |
| متریال بدنه | تطبیق با شرایط سرویس |
| Trim | تعیین متریال اجزای داخلی |
| Seat | انتخاب سیستم آب بندی مناسب |
| نوع اتصال | فلنجی، جوشی، رزوه ای و سایر اتصالات |
| دمای کاری | بررسی شرایط عملکرد |
| نوع سیال | تعیین الزامات متریال و آب بندی |
| استاندارد | تطبیق طراحی و ساخت |
| کلاس نشتی | بررسی عملکرد آب بندی |
| Actuator | در شیرهای کنترلی و اتوماتیک |
| مدارک | تعیین مستندات مورد نیاز پروژه |
هرچه اطلاعات RFQ کامل تر باشد، امکان دریافت پیشنهاد قابل مقایسه و جلوگیری از مغایرت فنی بیشتر خواهد بود.
استاندارد مورد استفاده به نوع شیر، کاربرد و الزامات پروژه بستگی دارد. در پروژه های نفت و گاز، استانداردهایی مانند API 600، API 602، API 608، API 609، API 594، API 6D، ASME B16.34، ASME B16.10 و API 598 در گروه استانداردهای رایج حوزه شیرآلات قرار دارند.
برای نمونه، API 6D در شیرآلات خطوط لوله کاربرد دارد و API 598 الزامات مربوط به تست شیرآلات را پوشش می دهد. بنابراین هنگام خرید، صرفا درج عبارت «مطابق API» کافی نیست و باید مشخص شود تجهیز بر اساس کدام استاندارد و الزامات پروژه ارائه می شود.
در برخی واحدهای پالایشگاهی، وجود H2S و سایر ترکیبات خورنده باعث می شود انتخاب متریال اهمیت بیشتری پیدا کند.
در این شرایط، الزامات مربوط به سرویس ترش و استانداردهای مورد قبول پروژه باید پیش از سفارش بررسی شوند. استفاده از متریال نامناسب می تواند روی عمر تجهیز و ایمنی سیستم اثر مستقیم داشته باشد.
برای همین، در استعلام شیرآلات سرویس ترش باید مشخص شود:
نوع سرویس
فشار و دمای طراحی
متریال بدنه و Trim
الزامات NACE در صورت وجود
استاندارد ساخت
الزامات تست
مدارک متریال
متریال بدنه و اجزای داخلی شیر باید متناسب با سیال و شرایط عملیاتی انتخاب شود.
کربن استیل، استنلس استیل و آلیاژهای مختلف ممکن است در پروژه های پالایشگاهی مورد استفاده قرار گیرند، اما انتخاب نهایی باید بر اساس Specification و شرایط سرویس همان پروژه انجام شود.
در این مرحله، تنها نام متریال کافی نیست. Grade، استاندارد متریال، شرایط ساخت و مدارک مربوط به آن نیز باید بررسی شوند.
شیرآلات در قسمت های مختلف پالایشگاه وظایف متفاوتی دارند. بعضی برای قطع و وصل جریان، برخی برای کنترل جریان و برخی برای جلوگیری از برگشت سیال یا حفاظت در برابر افزایش فشار استفاده می شوند.
به همین دلیل انتخاب نوع شیر باید از روی P&ID، Line List، Valve Data Sheet و سایر مدارک مرتبط با پروژه انجام شود.
برای مثال، در یک خط فرآیندی ممکن است استفاده از Ball Valve مناسب باشد، در حالی که در بخش دیگری از همان مجموعه به Gate Valve یا Globe Valve نیاز باشد.
Control Valve با شیرهای قطع و وصل معمولی تفاوت دارد و انتخاب آن نیازمند بررسی اطلاعات فرآیندی دقیق تری است.
پارامترهایی مانند دبی، فشار ورودی و خروجی، افت فشار، دما، نوع سیال، مشخصات Cv، نوع Actuator و کلاس نشتی در انتخاب کنترل ولو اهمیت دارند.
در نتیجه، برای تامین کنترل ولو بهتر است Datasheet فرآیندی و الزامات سیستم کنترل همراه درخواست خرید ارسال شود.
تست شیرآلات بخش مهمی از کنترل کیفیت پیش از تحویل است. نوع و سطح تست بر اساس استاندارد، Specification پروژه و نوع تجهیز تعیین می شود.
بسته به پروژه ممکن است مواردی مانند تست فشار، تست نشتی، بررسی ابعادی، کنترل متریال، تست عملکرد و بازرسی شخص ثالث مورد نیاز باشد.
در برخی پروژه ها نیز ارائه مدارکی مانند Material Certificate، Test Certificate، Inspection Report و Certificate of Conformity در زمان تحویل ضروری است. اهمیت مستندات و بازرسی در تامین پروژه ای شیرآلات توسط تامین کنندگان تخصصی نیز مورد تاکید قرار می گیرد.
در پروژه های پالایشگاهی ممکن است کارفرما یا مشاور، فهرست سازندگان مورد تایید یا Vendor List مشخصی داشته باشد.
در چنین شرایطی، صرفا مناسب بودن فنی یک برند برای خرید کافی نیست و سازنده باید با الزامات پروژه و فهرست تامین کنندگان مورد قبول مطابقت داشته باشد.
بررسی Vendor List قبل از دریافت پیشنهاد، از صرف زمان برای منابعی که امکان تایید آنها در پروژه وجود ندارد جلوگیری می کند.
مدارک تحویلی باید متناسب با نوع شیر و الزامات پروژه تعیین شوند. برخی از مدارک رایج عبارتند از:
Datasheet
GA Drawing
Material Certificate
Test Certificate
Inspection Report
Pressure Test Report
Certificate of Conformity
Operation Manual
Maintenance Manual
Packing List
برای شیرآلات حساس، تطبیق مدارک با شماره تجهیز، مدل، متریال و مشخصات سفارش اهمیت زیادی دارد.
نیاز پالایشگاه به شیرآلات فقط به پروژه های احداث محدود نمی شود. تعمیرات اساسی، تعویض تجهیزات فرسوده و Shutdown نیز بخش مهمی از تقاضای این حوزه را تشکیل می دهند.
در پروژه های تعمیراتی، زمان تحویل اهمیت ویژه ای دارد. یک شیر با زمان ساخت طولانی ممکن است برنامه تعمیرات را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین باید از ابتدای فرآیند مشخص شود که کالا موجود است یا باید ساخته شود و زمان واقعی تامین آن چقدر خواهد بود.
برای اقلام حساس، تطبیق Part Number، سایز، کلاس، متریال و مشخصات شیر موجود با کالای جایگزین ضروری است.
خرید یک شیر صنعتی برای یک پروژه عمومی با تامین شیرآلات برای پالایشگاه یکسان نیست.
در پروژه پالایشگاهی ممکن است علاوه بر خود کالا، مواردی مانند Vendor List، استانداردهای مشخص، مدارک متریال، تست های مورد نیاز، بازرسی شخص ثالث، شرایط سرویس و الزامات کارفرما نیز بخشی از فرآیند خرید باشند.
به همین دلیل قیمت پایین تر یک پیشنهاد به تنهایی نشان دهنده مناسب بودن آن برای پروژه نیست. تطابق کامل مشخصات فنی و مدارک باید پیش از تصمیم نهایی بررسی شود.
مشخصات فنی، Valve Data Sheet، P&ID، Line List و سایر اطلاعات مرتبط بررسی می شوند.
نوع شیر، سایز، کلاس، متریال، اتصال، Trim، Seat و سایر پارامترهای مورد نیاز مشخص می شوند.
سازندگان و تامین کنندگان متناسب با مشخصات و Vendor List پروژه بررسی می شوند.
پیشنهادهای دریافتی از نظر مشخصات، استانداردها، متریال و الزامات پروژه مقایسه می شوند.
قیمت، زمان تحویل، شرایط پرداخت، گارانتی، حمل و سایر شرایط تجاری بررسی می شوند.
در صورت سفارش ساخت، فرآیند تولید، تست و بازرسی مطابق الزامات پروژه پیگیری می شود.
کالا همراه با مدارک مورد نیاز پروژه تحویل می شود.
یک شرکت تامین کننده شیرآلات پالایشگاهی نباید صرفا قیمت یک محصول را ارائه کند. بخش مهمی از ارزش تامین کننده در تطبیق درخواست خرید با کالای قابل تامین است.
اگر اطلاعات پروژه ناقص باشد، باید مشخص شود چه اطلاعاتی برای تکمیل استعلام نیاز است. همچنین در زمان دریافت پیشنهاد باید Deviation های فنی از مشخصات پروژه به صورت شفاف مشخص شوند.
این موضوع مخصوصا در شیرآلاتی که برای فشار بالا، دمای بالا، سرویس خورنده یا سرویس ترش استفاده می شوند اهمیت بیشتری دارد.
شیرآلات معمولا به صورت مستقل در یک پروژه عمل نمی کنند و با لوله، اتصالات، تجهیزات فرآیندی، پمپ ها، مخازن و سیستم های ابزار دقیق در ارتباط هستند.
به همین دلیل تامین شیرآلات باید با سایر بخش های پایپینگ و فرآیند هماهنگ باشد. در پروژه هایی که دامنه خرید گسترده تری دارند، تامین تجهیزات پالایشگاهی نیز می تواند در کنار تامین شیرآلات قرار گیرد.
برای پروژه هایی که چند صنعت به صورت هم زمان درگیر هستند، تامین شیرآلات صنعتی و تامین شیرآلات نفت و گاز نیز می تواند بخشی از زنجیره خرید تجهیزات باشد.
در واحدهای پتروشیمی نیز مشخصات سرویس و الزامات پروژه تعیین کننده انتخاب شیر است و در صورت نیاز می توان فرآیند تامین شیرآلات پتروشیمی را بر اساس مدارک همان پروژه دنبال کرد.
برای دریافت استعلام دقیق، بهتر است این اطلاعات در اختیار تامین کننده قرار گیرد:
نوع شیر
تعداد
سایز
کلاس فشاری
متریال
Trim
نوع اتصال
نوع سیال
فشار و دمای کاری
فشار و دمای طراحی
استاندارد مورد نیاز
Vendor List
Tag Number
Datasheet
زمان مورد نیاز تحویل
مدارک مورد نیاز
الزامات بازرسی
اگر اطلاعات کامل در دسترس نیست، شماره فنی، عکس Nameplate، کاتالوگ یا مشخصات شیر موجود نیز می تواند برای شروع بررسی استفاده شود.
تامین شیرآلات پالایشگاهی زمانی قابل اتکا است که فرآیند خرید از مرحله بررسی مشخصات فنی تا کنترل کیفیت و تحویل مدارک مدیریت شود.
در این نوع تامین، قیمت تنها یکی از پارامترهای تصمیم گیری است. تطابق فنی، سازنده، متریال، استاندارد، زمان تحویل، تست، بازرسی و مستندات نیز باید هم زمان بررسی شوند.
در نتیجه، یک تامین کننده تخصصی باید بتواند علاوه بر شناسایی منبع کالا، پیشنهاد دریافتی را از نظر فنی با نیاز پروژه مقایسه کند و مغایرت های احتمالی را پیش از سفارش مشخص کند.
تامین شیرآلات پالایشگاهی به دلیل تنوع سرویس ها، فشار و دمای کاری، حساسیت متریال و الزامات فنی پروژه، نیازمند بررسی دقیق مشخصات پیش از خرید است.
انتخاب نوع شیر، سایز، کلاس فشاری، متریال، Trim، نوع اتصال و استاندارد باید بر اساس مدارک پروژه و شرایط واقعی سرویس انجام شود. در کنار آن، Vendor List، تست، بازرسی و مدارک تحویلی نیز باید از ابتدا در فرآیند تامین دیده شوند.
در چنین شرایطی، تامین موفق فقط به تهیه یک شیر با قیمت مناسب محدود نمی شود، بلکه کالا باید از نظر فنی، کیفی و مستنداتی با نیاز واقعی پالایشگاه مطابقت داشته باشد.
